Verdrag van Aarhus en procedeerverbod voor bestuursorganen
Rob schrijft in het tijdschrift AB (Administratiefrechtelijke Beslissingen) van WoltersKluwer een annotatie bij de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling) van 5 augustus 2026, ECLI:NL:RVS:2026:4577. In de uitspraak gaat het over de vraag of gelet op het Verdrag van Aarhus bestuursorganen de toegang tot de bestuursrechter kan worden ontzegd. Dat verdrag regelt onder meer de toegang tot de rechter in milieuzaken. Rob analyseert de uitspraak in zijn noot en vraagt zich af of bestuursorganen wel vallen onder de reikwijdte van artikel 9, lid 2, van het Verdrag van Aarhus, de bepaling die de Afdeling in haar uitspraak noemt. In de annotatie wordt ook aandacht besteed aan de rol van de civiele rechter. De volledige uitspraak is met een abonnement te raadplegen op Inview. Een extract is hieronder te vinden:
“Inleiding
- De minister van EZK verleent Hoogweg Aardwarmte omgevingsvergunningen voor de winning van aardwarmte ten behoeve van de exploitatie van paprikakwekerijen in Luttelgeest. GS van Overijssel stellen beroep in bij de Rechtbank Overijssel. Zij menen, in de door mij geparafraseerde samenvatting van Rb. Overijssel 25 mei 2022, ECLI:NL:RBOVE:2022:1543, r.o. 3.2, dat de paprikakwekerijen invloed (kunnen) hebben op Natura 2000-gebied De Weerribben en dat de vergunningen daarom ook een Natura 2000-activiteit in de zin van artikel 2.1, lid 1, onder i, Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (oud) en artikel 2.2aa Besluit omgevingsrecht (oud) hadden moeten omvatten. De rechtbank oordeelt uiteindelijk dat de minister dat alsnog moet beoordelen. De uitspraak gaat in hoger beroep echter onderuit. De Afdeling oordeelt namelijk dat het beroep van GS van Overijssel door de rechtbank niet-ontvankelijk had moeten worden verklaard op grond van artikel 1.4 Crisis- en herstelwet (Chw) (oud), dat in deze zaak vanwege het overgangsrecht bij de Omgevingswet nog van toepassing is. Op grond van artikel 1.4 Chw (oud) konden — niet heel juridisch gezegd — decentrale overheden in afwijking van artikel 8:1 Awb niet bestuursrechtelijk procederen tegen besluiten van de centrale overheid die niet tot hen gericht waren. Het ging dan om de besluiten in de zin van artikel 1.1, lid 1, Chw (oud). Het gevolg van artikel 1.4 Chw (oud) is dat de bedoelde decentrale overheden aangewezen zijn op rechtsbescherming door de civiele rechter. In de afgedrukte uitspraak gaat het om de vraag of de uitsluiting van bestuursorganen van het bestuursrechtelijke beroep verenigbaar is met het Verdrag van Aarhus (hierna ook: VvA) en het Unierecht. Het antwoord van de Afdeling is: ja. Hoewel de uitspraak gaat over het inmiddels vervallen artikel 1.4 Chw, bespreek ik hieronder eerst de mogelijke relevantie ervan onder het huidige en toekomstige recht. Daarbij stel ik de Varkens in Nood-problematiek aan de orde (hieronder punten 2 tot en met 6). Daarna vat ik de overwegingen van de Rechtbank Overijssel (punt 7) en de Afdeling samen (punt 8). Ik maak vervolgens verschillende opmerkingen over de rol van de civiele rechter in relatie tot het VvA en het Varkens in Nood-arrest (punten 9 tot en met 11). Aan het slot stel ik de vraag of de Afdeling in de afgedrukte uitspraak terecht artikel 9, lid 2, Verdrag van Aarhus heeft toegepast (punt 12).
Relevantie uitspraak onder huidig en komend recht
(…)
Uitspraak Rechtbank Overijssel
(…)
Uitspraak Afdeling
(…)
Civiele rechter en VvA
- In de literatuur is al de vraag opgeworpen of de Afdeling in 2021 in ECLI:NL:RVS:2021:786 terecht heeft geoordeeld dat het bestuursrechtelijk beroep van een belanghebbende tegen een Aarhusbesluit niet afhankelijk mag worden gesteld van zijn deelname aan afdeling 3.4 Awb en artikel 6:13 Awb in zoverre buiten toepassing moet blijven.
(…)
Artikel 9, lid 2, VvA terecht toegepast?
- In mijn noot in AB 2022/186 heb ik de vraag gesteld of bestuursorganen wel behoren tot het “betrokken publiek”. Als dat niet zo is, kunnen GS van Overijssel zich niet beroepen op artikel 9, lid 2, Verdrag van Aarhus en heeft de Afdeling die bepaling ten onrechte toegepast. Misschien kunnen zij zich ook niet beroepen op artikel 9, lid 3, Verdrag van Aarhus, namelijk voor zover bestuursorganen ook niet behoren tot de ruimere categorie “publiek”. Ook daarover kan men twijfels hebben. Zie verder mijn bedoelde noot. In de onderhavige annotatie heb ik niet de ruimte om uitgebreid in te gaan op de verplichting van de nationale rechter om prejudiciële vragen te stellen, ook niet in relatie tot de uitlegging van gemengde verdragen als het VvA. Zie daarover bijvoorbeeld HvJ EG 11 september 2007, C-431/05, ECLI:EU:C:2007:48 (Merck), en HvJ EU 8 maart 2011, C-240/09, ECLI:EU:C:2011:125 (Lesoochranárske zoskupenie VLK), en bijvoorbeeld Ch.W. Backes, ‘Europese en internationale dimensie’, in: Ch.W. Backes e.a. (red.), Handboek Omgevingsrecht, Den Haag: Boom Juridisch 2024, p. 44–46. Hoe dit ook zij, een arrest van het Hof over de uitleg van “publiek” en “betrokken publiek” in relatie tot het beroepsrecht van Nederlandse bestuursorganen en de rol van de civiele rechter in Aarhuszaken zou interessant geweest zijn. Hopelijk krijgt het Hof in de toekomst alsnog de gelegenheid duidelijkheid te verschaffen.”

Herfst 2026 in Zwolle



